Sesje
Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Wrocławski oraz Parafia OO. Jezuitów p.w. św. Ignacego Loyoli we Wrocławiu
Zapraszają na konferencję naukową
SILESIA JESUITICA
KULTURA I SZTUKA ZAKONU JEZUITÓW NA ŚLĄSKU I W HRABSTWIE KŁODZKIM (1580-1776)
Program
Czwartek 6.X.:
16.00 - 16.30 - O. Paweł Pasierbek SJ (Proboszcz parafii św. Ignacego Loyoli we Wrocławiu), Dr hab. Rafał Eysymontt, dr Dariusz Galewski - Powitanie gości konferencji.
16.30 - 17.00 - Prof. Marek Derwich (Instytut Historyczny UWr.), Nowożytny "nowy świat zakonny" i miejsce w nim jezuitów.
17.00 - 17.30 - O. Jacek Siepsiak SJ (Proboszcz Parafii św. Klemensa Dworzaka we Wrocławiu), Podstawy duchowości Towarzystwa Jezusowego.
17.30 - 18.00 - Ks. Prof. Zdzisław Lec (Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu), Placówki jezuickie na Śląsku do 1740 r.
18.00 - 18.30 - Dr Kateřina Bobková - Valentová (Historický ústav, Akademie v?d České republiky, Praga), Porovnání karier jezuitů v slezské a české provincii v letech 1755-1773.
18.30 - Dyskusja
Piątek 7.X.:
8.40 - 9.00 - Dr hab. Henryk Dziurla (Instytut Historii Sztuki UWr.), Tradycja i akomodacja krajobrazu kulturowego w dziełach mecenatu artystycznego jezuitów na Śląsku
9.00 - 9.20 - Prof. Jan Wrabec (Instytut Historii Sztuki UWr.), Jezuici - stereotypy i schematy w sztuce śląskiej.
9.20 - 9.40 - Anna Jezierska (Instytut Historii Sztuki UWr.), Rola retoryki w kształtowaniu sztuki jezuitów na przykładzie Wrocławia i wybranych dzieł sztuki śląskiej.
9.40 - 10.00 - Zuzanna Mikołajek (Instytut Historii Sztuki UWr.), Artystyczne przejawy działalności sodalicji i bractw jezuickich na Śląsku i w Hrabstwie Kłodzkim.
10.00 - 10.20 - Dyskusja
10.20 - 10.40 - Przerwa
10.40 - 11.00 - Dr hab. Andrzej Betlej (Instytut Historii Sztuki UJ), Główne nurty stylowe i zjawiska w architekturze kościołów jezuickich w Rzeczypospolitej w XVIII wieku
11.00 - 11.20 - Dr hab. Andrzej Józef Baranowski (Instytut Sztuki PAN) - Architektura świątyń jezuickich na Śląsku. Między Rzymem, Pragą, Wiedniem i ?Monachium".
11.20 - 11.40 - Dr Dariusz Galewski (Akademia Muzyczna we Wrocławiu), Architektura budowli zakonnych w świetle projektów ze zbiorów kłodzkich jezuitów.
11.40 - 12.00 - Michał Pieczka (Instytutu Historii Sztuki UWr.), Architektura jezuickiego kościoła św. Piotra i św. Pawła w Twardocicach.
12.00 - 12.20 - Dr hab. Rafał Eysymontt (Instytut Historii Sztuki UWr.), Łukasz Lisiecki (Leszno), Rekonstrukcja powstania i przemian kolegium jezuickiego we Wschowie ( na podstawie materiałów archiwalnych, badań archeologicznych, architektonicznych i stratygraficznych).
12.20 -12.40 - Dyskusja
12.40 - 14.00 - Przerwa obiadowa
14.00-14.20 - Arkadiusz Muła (Muzeum w Jaworze), Kontakty biskupa Franciszka Ludwika von Neuburga z jezuitami na tle kultury umysłowej i artystycznej Śląska w XVII i XVIII wieku.
14.20 - 14.40 - Dr Mariusz Smoliński (Instytut Historii Sztuki UW), Współczesne wzory rzymskie w kościołach jezuitów na Śląsku i w Hrabstwie Kłodzkim.
14.40 - 15.00 - Dr Artur Kolbiarz, (Zakład Wiedzy o Sztuce USz.) dr Michał Wardzyński, (Instytut Historii Sztuki UW), Dzieła warsztatu Johanna Albrechta Siegwitza wykonane dla Jezuitów na Śląsku, Hrabstwie Kłodzkim i w Rzeczypospolitej.
15.00 - 15.20 - Dr Kazimierz Sebastian Ożóg (Instytut Sztuki UOpol.), Okruchy Adama Karingera - dekoracja rzeźbiarska jezuickiego kościoła Bożego Ciała w Głogowie.
15.20 - 15.40 - Dyskusja
15.40 - 16.00 - Przerwa
16.20 - 16.40 - Jakub Jagiełło (Instytut Historii Sztuki UW), dr Paweł Migasiewicz (École Pratique des Hautes Études, Paryż), Wyposażenie rzeźbiarskie kościoła śś. Erazma i Pankracego w Jeleniej Górze.
16.40 - 17.00 - Dr Paweł Migasiewicz (École Pratique des Hautes Études, Paryż) Inspiracje francuskie w rzeźbie figuralnej Johanna Riedla. Zarys problemu.
17.00 -17.20 - Ewa Grochowska (Wrocław), Jezuicki mecenat artystyczny na przykładzie twórczości Georga Leonharda Webera.
17.20 - 17.40 - Joanna Stoklasek - Michalak (Muzeum Ziemi Kłodzkiej), Treści kontrreformacyjne późnobarokowej kazalnicy w kłodzkim kościele jezuitów pw. Wniebowzięcia NMP.
17.40 - 18.10 - Dyskusja i zakończenie pierwszego dnia obrad
Sobota 8.X.:
8.40 - 9.00 - Dr Łukasz Krzywka (Instytut Historii Sztuki UWr.), Najnowsze ustalenia dotyczące dekoracji malarskiej Akademii Leopoldyńskiej we Wrocławiu.
9.00 - 9.20 - Dr hab. Andrzej Kozieł (Instytut Historii Sztuki UWr.), Johann Christoph Handke (1694-1774) i jezuici - Głogów i Gorzupia Dolna.
9.20 - 9.40 - Dr Piotr Oszczanowski (Instytut Historii Sztuki UWr.), Tezy filozoficzne wrocławskiej Akademii Leopoldyńskie - zapoznany fragment jezuickiej spuścizny artystycznej.
9.40 - 10.00 - Dr Arkadiusz Wojtyła (Instytut Historii Sztuki UWr.), Program dekoracji kościoła Jezuitów w Brzegu.
10.00 - 10.20 - Romuald Nowak (Muzeum Narodowe we Wrocławiu) Personalizacja dziejów Krzyża Świętego w dekoracji empor kościoła jezuickiego w Brzegu.
10.20 - 10.40 - Dyskusja
10.40 - 11.00 - Przerwa
11.00 - 11.20 - Dr Petra Oulikova (Národní archiv, Katolická teologická fakulta UK, Praga), Litanie Jména Ježíšova v umění jezuitského řádu
11.20 - 11.40 - Dr Mateusz Kapustka (Uniwersität Zürich), Geografia i propaganda. Jezuicka argumentacja misyjna i adaptacje obrazów naukowych w dobie nowożytnej
11.40 - 12.00 - Krzysztof Pawlik (Wrocław), Jarmila Štěrbová (Opawa), Inwentarz kościoła Jezuitów w Nysie z 1 poł. XVII w.
12.00 - 12.20 - Rafał Werszler (Instytut Sztuki PAN), Architektura i dzieje wnętrz biblioteki kolegium jezuickiego w Nysie.
12.20 - 12.40 - Dyskusja
12.40 - 14.00 - Przerwa obiadowa
14.00 - 14.20 - Dr Anna Ptak Gusin (Wyższa Szkoła Rzemiosł Artystycznych i Zarządzania we Wrocławiu), Malarze działający w Świdnicy 1650-1750.
14.20 - 14.40 - Dr Małgorzata Wyrzykowska (Instytut Historii Sztuki UWr.) Percepcja dzieł jezuitów w świetle XVII- i XVIII wiecznej literatury poświęconej sztuce śląskiej (na wybranych przykładach).
14.40 - 15.00 - Dr Tomasz Jeż (Instytut Muzykologii UW) Muzyczny teatr meditationes quadragesimales w jezuickim Wrocławiu.
15.00 - 15.20 - Ks. Piotr Dębski (Akademia Muzyczna we Wrocławiu), Organy w pojezuickim kościele pod wezwaniem Najświętszego Imienia Jezus we Wrocławiu.
15.20 - 15.45 - Dyskusja i podsumowanie konferencji
16.30 - 18.00 - Uroczyste zakończenie i poczęstunek dla referentów oraz zaproszonych gości w Klubie Uniwersyteckim.
18.00 - 19.30 - Zwiedzanie kościoła Uniwersyteckiego p.w. Najświętszego Imienia Jezus oraz koncert utworów jezuickich.
Przedstawiciele Towarzystwa Jezusowego, zatwierdzonego w Rzymie w 1540 r., pojawili się w Europie Środkowej najpierw w Austrii (1552) i w Czechach (1556), a następnie w Polsce (1564). Pod koniec XVI stulecia dotarli także na Śląsk, gdzie przez kilkanaście lat działali na wrocławskim Ostrowie Tumskim (1580-1595), korzystając z opieki tamtejszych biskupów i kanoników. Protesty ze strony luterańskiego patrycjatu zmusiły zakonników do opuszczenia miasta. Udało im się natomiast założyć placówkę w biskupiej Nysie (1610). Jednak dopiero w okresie wojny trzydziestoletniej osiedlili się na stałe najpierw w Głogowie (1625) Żaganiu (1628), Świdnicy (1629), Otyniu (1629), wreszcie we Wrocławiu (1638) oraz w kilku innych miastach, korzystając z poparcia dworu wiedeńskiego i katolickiej arystokracji. Najczęściej obejmowali stare średniowieczne zespoły poklasztorne, przy których powstawały następnie budynki gimnazjów i kolegiów. W kolejnych dekadach realizowali już okazałe barokowe założenia, pośród których wyjątkowe miejsce zajmuje Leopoldina we Wrocławiu.
Na Śląsku, podobnie jak w innych krajach najistotniejszym zadaniem spełnianym przez zakon była prowadzona na wysokim poziomie edukacja młodzieży oraz praca duszpasterska. W odróżnieniu od Czech czy Polski, musieli liczyć się z silną opozycją protestancką skupioną w dużych i bogatych miastach. Zmuszało to jezuitów do szczególnej dbałości o odpowiednio wysoki poziom działalności, także artystycznej. Dynamiczny rozwój Towarzystwa Jezusowego został zatrzymany najpierw przez wojny austriacko-pruskie, po których utworzono prowincję śląską, a następnie w skali globalnej, przez kasatę zakonu dokonaną przez papieża Klemensa XIV w 1773 roku, na Śląsku przeprowadzoną trzy lata później. Reaktywacja jezuitów nastąpiła w 1814 r. dzięki papieżowi Piusowi VII, jednak na Śląsku nie udało się im już odzyskać większości swoich dawnych ośrodków.
Blisko 150 lat istnienia zakonu na Śląsku odcisnęło wyraźne piętno nie tylko na działalności pedagogicznej, naukowej czy duszpasterskiej, ale również na różnych dziedzinach sztuki, począwszy od dramatu, teatru szkolnego i muzyki, a skończywszy na architekturze, malarstwie i rzeźbie. Bogata spuścizna artystyczna Towarzystwa Jezusowego w Europie Środkowej jest coraz lepiej znana, czego nie można jednak powiedzieć o Śląsku. Nasza wiedza na ten temat jest fragmentaryczna i odnosi się tylko do kilku wybranych zjawisk z zakresu teatru i historii sztuki. Dlatego ważnym postulatem badawczym planowanej sesji naukowej jest jak najszersze spojrzenie na rolę zakonu w nowożytnej kulturze Śląska i podkreślenie jego lokalnej specyfiki. Temu ma służyć ukazanie działalności Towarzystwa na sąsiednich obszarach i wzajemnych powiązań artystycznych, które są wyraźnie widoczne na obszarze Czech i Moraw, wchodzących od 1623 do 1755 r. w skład tej samej prowincji, natomiast mało rozpoznane w odniesieniu do Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Interdyscyplinarny i ponadregionalny charakter planowanej konferencji ma się przyczynić do pogłębienia naszej wiedzy na temat kulturotwórczej roli zakonu jezuitów na obszarze Śląska i Europy Środkowej od końca XVI do 2 połowy XVIII w.
Zgłoszenia na sesję, planowaną na październik 2011 roku, będą przyjmowane do końca marca 2011 r. Powinny dotyczyć historii i działalności kulturalnej zakonu na Śląsku i w dawnym hrabstwie Kłodzkim, z uwzględnieniem obszarów sąsiadujących, zwłaszcza objętych granicami prowincji czeskiej. Należy zwrócić uwagę także na relacje z katolicką arystokracją i dworem cesarskim, jak również z protestantami. Tematyka referatów powinna odnosić się zarówno do duchowości, literatury, teatru szkolnego i muzyki, jak przede wszystkim do architektury kościołów i kolegiów, ich wystroju i wyposażenia, z podkreśleniem oryginalnych rozwiązań formalnych i ikonograficznych preferowanych przez jezuitów. Interesującym zagadnieniem, które należy uwzględnić, jest także działalność artystów zakonnych (koadiutorów) i świeckich pracujących na potrzeby Towarzystwa Jezusowego oraz ich droga artystyczna i źródła inspiracji.
Dr Dariusz Galewski
Akademia Muzyczna we Wrocławiu
